خواجه شمسالدین محمد شیرازی شاعر و حافظ قرآن، متخلص به حافظ و معروف به لسانالغیب از بزرگترین شاعران غزلسرای ایران و جهان به شمار میرود. حافظ در اوایل قرن هشتم هجری قمری «حدود سال ۷۲۷» در شیراز دیده به جهان گشود.
شخصیت و روحیات حافظ
حافظ شاعری است که در قرن حاکمیت زهد و ریا و خفقان، شعری فراگیر و رندانه دارد و از همه مسائل جهان هستی با بیانی ظریف و رندانه سخن میگوید و همواره از تظاهر و تزویر دوری میجوید و شعر برایش جنبهای متعالی و آرمانی دارد.
تفکر حافظ
تفکر حافظ عمیق، زنده، پویا، ریشهدار و در خروشی حماسی اسـت. شعر حافظ بیتالغزل معرفت اسـت.
نکتهای جالب در خصوص حافظ
عهد حافظ با آخرین مراحل تحول زبان فارسی و فرهنگ اسلامی ایران مصادف بود. از این رو، زبان و اندیشه او در مقایسه با استادان پیش از وی به ما نزدیکتر است و به این سبب است که ما حافظ را بیشتر از شاعران خراسان و عراق درک میکنیم و سخن او را بیشتر میپذیریم.
گرایش حافظ
گرایش حافظ به شیوه سخنپردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوه سخنش با او مشهور است. او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته میشود.
محل زندگی
حافظ بیشتر عمر خودرا در شیراز گذراند و بر خلاف سعدی بجز یک سفر کوتاه بـه یزد و یک مسافرت نیمه تمام بـه بندر هرمز همواره در شیراز بود. وی در دوران زندگی خود بـه شهرت عظیمی در سر تا سر ایران دست یافت و اشعار او بـه مناطقی دور دست هم چون هند نیز راه یافت.
آثار حافظ
بیشتر شعرهای حافظ غزل هستند که به غزلیات حافظ شهرت دارند. دیوان حافظ کـه مشتمل بر حدود ۵۰۰ غزل، چند قصیده، دو مثنوی، چندین قطعه و تعدادی رباعی و دو مثنوی کوتاه با نامهای «آهوی وحشی» و «ساقی نامه» اسـت. دیوان حافظ تا کنون بیش از چهارصد بار بـه اشکال و شیوههای گوناگون، بـه زبان پارسی و دیگر زبانهای جهان بـه چاپ رسیده اسـت. نکته خاصی کـه در دیوان حافظ وجوددارد، کثرت نسخههایی با مفردات و واژههای گوناگون اسـت کـه این خصیصه باعث بروز تصحیحات متعدد و گاه متناقض هم در میان مصححان میشود.
غزلیات
حافظ را چیره دستترین غزلسرای زبان پارسی دانستهاند. موضوع غزل وصف معشوق، می و مغازله اسـت و غزلسرایی را باید هنری دانست ادبی، کـه درخور سرود و غنا و ترانهپردازی اسـت. حافظ غزل عارفانه مولانا و غزل عاشقانه سعدی را پیوند زدهاسـت.
خلاقیت و نوآوری در شعر حافظ
نوآوری اصلی او در تک بیتهای درخشان، مستقل و خوش مضمون فراوانی اسـت، کـه سروده اسـت. استقلالی کـه حافظ از این راه بـه غزل داده بـه میزان زیادی از ساختار سورههای قرآن تاثیر گرفتهاسـت، کـه آن را انقلابی در آفرینش اینگونه شعر دانستهاند.
ابیاتی از حافظ در خصوص علم و دانش
حافظا علم و ادب ورز که در مجلس شاه
هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود
دفتر دانش ما جمله بشویید به می
که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود
فلک به مردم نادان دهد زمام مراد
تو اهل فضلی و دانش همین گناهت بس
هر دانشی که در دل دفتر نیامدهست
دارد چو آب خامه تو بر سر زبان
